Travma, yalnızca zorlayıcı bir deneyimden ziyade kişinin duygusal ve zihinsel işleme kapasitesini aşan, yoğun korku, çaresizlik ve kontrol kaybı yaratan bir deneyimdir. Bu yüzden etkisi olayın kendisiyle sınırlı kalmaz, insanın iç dünyasına sızarak işleyen dengeyi bozar ve ruhsallığı birçok düzeyde etkiler.
Psikodinamik açıdan bakıldığında travmanın en temel etkilerinden biri, yaşanan deneyimin zihinde ve duyguda tam olarak bütünleşememesidir. Kişi ne yaşadığını bilir, ama bunu anlamlandırmakta zorlanır. Bu nedenle travma sonrasında kaygı artabilir, benlik algısı zedelenebilir ve kişi kendisini daha kırılgan hissedebilir . Özellikle erken dönemde ve tekrarlayıcı biçimde yaşanan travmalar, yalnızca geçici belirtiler yaratmaz; duygulanımı, kendilik algısını ve ilişki kurma biçimini daha derinden etkileyebilir .
Travmanın ilişkiler üzerindeki etkisi de belirgindir. Özellikle çocuklukta yaşanan ihmal, istismar ya da ihlaller, kişinin güven duygusunu zayıflatabilir. Bunun sonucunda yakınlık, destek ve bağ kurma alanları bile tehdit ya da kırılganlık üzerinden deneyimlenebilir . Aynı zamanda araştırmalar çocukluk travmasının düşük özsaygı, depresyon ve kaygı ile ilişkili olduğu gösterilmiştir .
Travma sadece psikolojik bir iz bırakmaz. Nörobiyolojik düzeyde de etkisini sürdürür. Travma anında beyin, düşünmekten çok hayatta kalmaya odaklanır. Bu nedenle yaşanan olay her zaman sağlıklı biçimde işlenemez. Sonrasında kişi, sanki tehlike hâlâ sürüyormuş gibi tetikte kalabilir; travmatik yaşantıyı tekrar tekrar zihninde canlandırabilir . Yani geçmiş, sadece hatırlanan bir şey olmaktan çıkıp, zaman zaman yeniden yaşanan bir deneyime dönüşebilir.
Varoluşçu açıdan travma daha da derin bir sarsıntı yaratır. Çünkü travma, insanın dünya hakkındaki temel varsayımlarını etkiler. Dünya artık güvenli görünmeyebilir. Kontrol duygusu zayıflayabilir. Kişi, yalnızlık, ölüm, belirsizlik ve anlamsızlık gibi temel varoluşsal meselelerle daha doğrudan karşılaşabilir . Bu yüzden travma, sadece semptom üreten bir durum değil; aynı zamanda yaşamın anlamını sorgulatan bir kırılmadır.
Bazı çalışmalar, travma yaşamış kişilerin geçmişi daha olumsuz değerlendirdiğini, buna karşılık geleceğe daha fazla umut yükleyebildiğini göstermektedir. Bu, belki de kaybedilen dengeyi ileride yeniden kurma çabasıyla ilişkilidir.
Kısacası travma, insanın yalnızca ne hissettiğini değil, kendisini, başkalarını ve dünyayı nasıl algıladığını da değiştirir. Psikodinamik yaklaşım bu etkinin iç dünyadaki ve ilişkilerdeki izlerini açıklarken, varoluşçu yaklaşım travmanın anlam, güvenlik ve yaşam algısı üzerindeki etkisini görünür kılar. Bu yüzden travmayı anlamak, sadece yaşanan olaya değil, o olayın ruhsallıkta bıraktığı dönüşüme de bakmayı gerektirir.
Kaynakça ve İleri Okumalar
Alessi, E. J., & Kahn, S. (2017). Using psychodynamic interventions to engage in trauma-informed practice. Journal of Social Work Practice.
Bany-Mohammed, M., Asim, S., Elalami, M., & Agrawal, D. K. (2025). Trauma, stress, and mental health outcomes. Journal of Psychiatry and Psychiatric Disorders, 9(5), 276–288.
Chen, S., Fu, T., Wang, Y., & Sun, G. (2024). Childhood trauma, psychache, and depression among university students: A moderated mediation model. Frontiers in Psychiatry, 15, 1414105.
Downey, C., & Crummy, A. (2022). The impact of childhood trauma on children’s wellbeing and adult behavior. European Journal of Trauma & Dissociation, 6, 100237.
Oner, Y. (2023). Examining trauma and post-traumatic stress disorder in terms of neuroscience perspective. Psychology Research on Education and Social Sciences, 4(3), 117–123.
Spermon, D., Darlington, Y., & Gibney, P. (2010). Psychodynamic psychotherapy for complex trauma: Targets, focus, applications, and outcomes. Psychology Research and Behavior Management, 3, 119–127.
Spytska, L. (2023). Psychological trauma and its impact on a person’s life prospects. Scientific Bulletin of Mukachevo State University. Series “Pedagogy and Psychology”, 9(3), 82–90.
Wang, S.-K., Feng, M., Fang, Y., Lv, L., Sun, G.-L., Yang, S.-L., Guo, P., Cheng, S.-F., Qian, M.-C., & Chen, H.-X. (2023). Psychological trauma, posttraumatic stress disorder and trauma-related depression: A mini-review. World Journal of Psychiatry, 13(6), 331–339.
Wilmshurst, K. (2020). An integrated existential framework for trauma theory. Canadian Social Work Review, 37(2), 131–147.
Corbett, L., & Milton, M. (2011). Existential therapy: A useful approach to trauma? Counselling Psychology Review, 26(1), 62–74.