Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Nedir?

  • Dikkat Nedir? Dürtüsellik nedir? 

Dikkat nedir? Kalabalık ve gürültülü bir alanda arkadaşınızın kırmızı kazak giydiğini bilerek onu aramaya odaklanmanız ve bulmanız, biri size seslendiğinde gürültüye rağmen kendi adınızı duyduğunuz veya ortamda bir cam kırıldığında dönüp baktığınız bütün bu anlar dikkati anlatan günlük hayattan örneklerdir.  Aslında dikkat, belirli bir anda bazı bilgileri almamızı arttıran ve diğer bilgileri almamızı engelleyen bir süreçtir. 

Dikkat Etme Süreci

Dikkat, çocukların yararlı bilgileri seçmesine ve almasına olanak tanıyan bir huni gibidir. Bilgi bir kez girdikten sonra, beyin onu anlamlandırabilir ve daha sonra kullanılmak üzere hafızasında saklayabilir. (Bu tür belleğe çalışma belleği/işleyen bellek denir.)

Dikkat etmenin dört adımı vardır:

  1. Tetikte olmak

Çocukların farkında, uyanık ve bilgi almaya hazır olmaları gerekir. Yeterince uyumamışlarsa, açlarsa veya endişeli hissederlerse bunu yapmak zordur. Tetikte olmayan çocuklar örneğin ders sırasında başları masanın üstünde ve olanları duymazdan geliyor gibi görünebilir.

  1. Neye dikkat edileceğini seçme

Bilgiler günün her dakikası bize bir şekilde ulaşıyor ama biz bunların hepsine aynı anda odaklanamayız. Bu yüzden neye izin vereceğimize karar vermeliyiz. Diğer bir deyişle, çocuklar diğer şeylere göre öğretmenlerine veya ebeveynlerine dikkatlerini vermeyi seçmelidir.

Çocuklar neye daha çok dikkatin verilmesi gerektiğini belirleyebilmelidir. Örneğin, ders sırasında koridordaki seslere değil öğretmene odaklanabilmelidirler.

  1. Dikkat dağıtıcı şeyleri görmezden gelmek

Sınıfta veya basketbol antrenmanı sırasında olanlara dikkatini vermek, bir yerde havlayan köpeğe veya tepede uçan uçağa dikkat etmemek demektir. Çocuklar odaklanabilmek için dikkat dağıtıcı şeyleri dışarıda tutabilmeliler.

  1. Odağı değiştirme

Bazı dikkat dağıtıcı unsurları görmezden gelmek imkansızdır. Örneğin, koridorda yüksek bir gürültü sınıftaki herkesin dikkatini çekecektir. Ancak çocukların odaklarını öğretmene geri kaydırması ve orada tutması gerekir.

Bu adımlar basit görünebilir. Ancak her zaman kolay değildir. Küçük çocukların gerekli becerileri geliştirmek için daha fazla zamana ihtiyacı olabilir.

Dürtüsellik nedir? 

Üç farklı şekilde tanımlanabilir:

-Düşünmeden ve bilinçli yargılamadan hızlı tepki vermek,

-Yeterince düşünmeden hareket etmek,

-Benzer bilgi ve beceriye sahip diğer kişilere kıyasla daha az düşünerek hareket etme eğilimi göstermek.

Çocuklarda Dürtüsellik: Muhtemelen çocukların çoğu kez düşünmeden hareket ettiğini görmüşsünüzdür. Çoğu çocuğun dürtüsel olduğu ve kendilerini durduramadan bir şeyler söylediği veya yaptığı anlar vardır. Örneğin, bir topun ardından bakmadan sokağa koşabilirler.

Arada bir olduğunda, günlük çocuk davranışı gibi görünebilir. Ancak bu çok sık olduğunda, bir çocuk kendi kendini kontrol etmekte sorun yaşıyor olabilir.

Bu bazen bir bir olgunluk meselesidir. Tüm çocuklar aynı hızda gelişmez ve bazılarının harekete geçmeden önce durup düşünme yeteneği kazanması diğer çocuklara göre daha uzun sürer.

Ancak bazı çocuklar gerçekten “zihinsel frenleri” ni kullanamayabilirler. Sıklıkla insanları rahatsız edebilir, fiziksel olarak riskli davranabilirler. 

Dürtüsel davranış genellikle çocukları olduğundan daha küçük yaştalarmış gibi gösterir. Örneğin 8 yaşındaki bir çocuktaki öz kontrol davranışı 5 yaşındaki bir çocuktan beklenen öz kontrol davranışı gibi görünebilir. Uzun zaman önce sona ermesi gerektiğini düşündüğünüz davranışları görebilirsiniz.

Dürtüsellikle veya başka herhangi bir davranış zorluğuyla mücadele etmek, çocukların kendileri hakkında nasıl hissettiklerini etkileyebilir. Çocuklar eylemleri üzerinde daha fazla kontrole sahip olduklarında, kendilerini daha “olgun” hissederler ve daha olumlu bir özgüvene sahip olurlar.

  • Ne zaman ADD – DEB (Dikkat Eksikliği Bozukluğu) ne zaman ADHD – DEAHB (Dikkat Eksikliği Aşırı Hareket Bozukluğu) DEHB (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu) diyoruz? Ne zaman demiyoruz?

DEB (Dikkat Eksikliği Bozukluğu) sürekli hareket ve yerinde duramamayı içermeyen bir DEHB türüdür. Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivitenin üç alt türü vardır. 

DİKKAT EKSİKLİĞİ VE HİPERAKTİVİTENİN ALT TİPLERİ

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite tanısı almış olan bireylerin çoğu birbirinden farklıdır. Bunun

nedenlerinden birisi 3 farklı tipte görülüyor olmasıdır.

Dikkat eksikliği önde olan tip:

Dikkat eksikliği belirtileri ön plandadır, aşırı hareketlilik ve dürtüsellik ya yoktur ya da tanı alacak kadar şiddetli değildir.

Bu durumda olan çocuklar hiperaktif değillerdir. DEHB tanısı konulan çocuklarda görülen yüksek enerji seviyesine sahip olmazlar. DEB’e sahip çocuklar utangaç veya “kendi dünyalarında” görünebilirler.

16 yaşın altındaki bir çocukta art arda en az 6 ay boyunca aşağıda belirtilen 6 veya daha fazla dikkatsizlik belirtisi (daha büyük gençler için 5 veya daha fazla) varsa, ve ancak hiperaktivite / dürtüsellik belirtisi yoksa DEB – ADD teşhisi konur.

Belirtiler şunları içerir:

-Dikkat etmekte zorlanma (dikkati bambaşka bir alana sapabilir)

-Uzun sürecek zihinsel görevleri sevmez veya bunlardan kaçınır (ev ödevi gibi)

-Okulda, evde ve hatta oyun oynarken bile verilen görevde kalmakta sorun yaşar

-Düzensiz ve unutkan görünür

-Doğrudan konuşulduğunda dinlemiyor gibi görünür

-Ayrıntılara çok dikkat etmez.

-Bir şeyleri sık sık kaybedebilir.

-Dikkatsiz hatalar yapar

-Kendisine verilen talimatları yerine getirmede sıkıntı yaşar. 

Bu DEHB alt tipine sahip çocukların teşhisi daha karışık bir süreç olabilir çünkü semptomlar hayal kurmakla (daydreaming) karıştırılabilir.

Aşırı hareketlilik önde olan tip:

Aşırı hareketlilik ve dürtüsellik belirgin olarak vardır, dikkat eksikliği belirtileri vardır ancak tanı alacak kadar şiddetli değildir.

Birleşik Tip:

Hem dikkat eksikliği hem de aşırı hareketlilik ve dürtüsellik belirtileri tanı alacak kadar şiddetlidir. En sık olarak görülen tip birleşik tiptir.

Dikkat Eksikliği Semptomları:

-Kendisiyle konuşulurken ilgisinin başka bir yerde olması 

-Kendisine verilen yönergeleri takip edememe

-Ödev veya görevlerini organize etmekte güçlük çekme

-Eşyaları kaybetme

-Çok kolay bir şekilde ilginin başka yöne kayması

-Sıklıkla bir şeyleri unutma

  • Bir çocuğun dikkatini neler dağıtabilir? 
a) Duyguları

Çocuğunuz endişe gibi zor duygularla mücadele ediyorsa, dikkati dağılmış ve dikkatsiz görünme olasılığı daha yüksektir, çünkü odak noktası bu kaygı veya kaygı uyandıran durum olacaktır. Örneğin, çocuğunuzun sınıf arkadaşlarının yanı sıra okuyamama konusundaki endişesi dikkatsizlik gibi davranışlara da yansıyabilir. Zor duygular çocuğunuzun performansını düşürebilir ve bu nedenle duygularını etkili bir şekilde yönetmeyi öğrenmesine yardımcı olmak önemlidir.

b) Günün belirli saatleri

Çocuklarının dikkatinin en yüksek olduğu günün en iyi saati veya hangi gün en az dikkatli olduklarına dair bir fikir birliği henüz oluşmamıştır. Sabah öğrenilen materyalin kısa vadede (kısa süreli hafıza) ve öğleden sonra öğrenilen materyalin uzun vadede daha iyi hatırlandığı yönünde öneriler olsa da diğer araştırmalar çocukların öğleden sonra daha fazla motivasyona ihtiyaç duyduklarını ya da bazı çocuklar, örneğin üstün yetenekli çocuklar veya belirli zorluklar yaşayanlar öğleden sonra daha fazla odaklanırlar.

Genel olarak konuşursak, çocuğunuzun sabah saatinin sonuna doğru ve öğleden sonraya kadar daha dikkatli olma olasılığı daha yüksektir, ancak bireysel ihtiyaçlara cevap vermek ve günün farklı zamanlarında neler olduğunu belirlemek için farklı etkinlikler denemek oldukça önemlidir. Ayrıca hafta sonu ritmi ve biriken yorgunluk nedeniyle Pazartesi sabahları ve Cuma günleri daha az konsantre olmaları muhtemeldir.

c) Motivasyon

Çocuğunuz belirli bir görev hakkında ne kadar motive olursa, o göreve o kadar fazla odaklanabilir ve konsantre olabilir.

d) Fiziksel durum

Çocuğunuzun odaklanma ve konsantre olma yeteneği, fiziksel veya psikolojik durumundan etkilenebilir. Kötü uyku alışkanlıkları da çocuğunuzun odaklanma yeteneğini etkileyebilir.

e) Bilişsel gelişim

Çocuğunuzun bilişsel yetenekleri ne kadar gelişmişse, faaliyetlere odaklanmaya devam etmesi o kadar kolay olacaktır. Bilişsel gelişim, dil edinimi, bir şeyleri hatırlama yeteneği ve problem çözme becerileri gibi becerilerin gelişimi ile ilişkilidir.

Neler hareketli olmasını sağlar?

  1. Stres

İster kalıcı bir kaos ister kısa vadeli bir değişiklik olsun, çocuklar stresli bir yaşam olayı yaşadıklarında genellikle hiperaktif hale gelirler. Yeni bir bebek sahibi olmak veya daha iyi bir mahalleye taşınmak gibi olumlu değişiklikler bile bir çocuk için çok fazla stres yaratabilir.

Çocuğunuzun finansal sorunlardan veya ilişki sorunlarından etkilenip etkilenmeyeceğine karar vermeden önce, çocukların ebeveynlerinin stresini fark ettiklerini ve onu kavradıklarını unutmayın. Eğer siz stresliyseniz, çocuğunuzun da o durumda stresli olma ihtimali yüksektir.

Öneri: Çocuğunuzun tutarlı ve öngörülebilir bir rutini olduğundan emin olun. Stresli yaşam olayları yaşıyorsanız, çocuğunuza ekstra güven ve destek verin.

  1. Duygusal veya Ruh Sağlığı Sorunları

Duygusal sorunlar genellikle çocuklarda davranış bozuklukları gibi görünür. Anksiyete bozukluğu olan bir çocuk hareketsiz oturmakta zorlanabilir. Ya da korkunç bir olay nedeniyle travma geçiren kişi konsantre olamayabilir.

Öneri: Çocuğunuzun hiperaktivitesinin duygusal bir sorundan kaynaklanabileceğinden şüpheleniyorsanız, profesyonel bir yardıma başvurabilirsiniz. Tedavi, hiperaktivite dahil çok çeşitli semptomları azaltabilir.

  1. Tıbbi durumlar

Hiperaktiviteye neden olan bazı fiziksel sağlık sorunları vardır. Örneğin aşırı aktif bir tiroid, anksiyete ve hiperaktivite dahil olmak üzere çok çeşitli semptomlara neden olabilir. Çocuktaki aktivitenin artmasına neden olabilecek başka genetik sorunlar da vardır.

Öneri: Çocuğunuzun semptomları hakkında çocuk doktorunuzla konuşabilirsiniz. Endişelerinizin ayrıntılı bir listesini tutmak, bir doktorun sorunun kökeninde olabilecek olası sağlık sorunlarını belirlenmesine yardımcı olabilir.

  1. Egzersiz Eksikliği

Çocukların aktif ve enerjik olması gerekir bu yüzden de yeterli egzersizi yapmadıklarında hareketsiz oturmak onlar için bir mücadele haline gelebilir.

Etrafta koşup oyun oynama fırsatına sahip olamamak hiperaktiviteyi daha da arttırabilir.

Öneri: Çocuğunuzu her gün sık sık egzersiz yapmaya teşvik edebilirsiniz. Oyun alanında oynamak, bisiklete binmek ve koşmak, çocuğunuza enerjisini üretken faaliyetlere yönlendirme fırsatı verir.

  1. Uyku eksikliği

Yetişkinler yorgun olduklarında halsiz olma eğilimindeyken, çocuklar genellikle hiperaktif hale gelir. Uyku zamanı geçmiş bir uyku ya da geç yatılmış bir uyku saati sonucunda, uykulu çocuk her zamankinden daha hareketli görünebilir.

Bir çocuk yeterince dinlenmediğinde, vücudu uyanık kalabilmek için daha fazla kortizol ve adrenalin üreterek tepki verir. Sonuç olarak, daha fazla enerjiye sahip olurlar.

Öneri: Çocuğunuzun bol uyuduğundan emin olun. Çocuğunuzun yeterince dinlenmelerini sağlamakta güçlük çekiyorsanız, çocuk doktorunuzla yardımcı olabilecek stratejiler hakkında konuşabilirsiniz. 

  • Bebeklik/ çocukluk/ergen/yetişkin dönemi dikkat dağınıklık belirtileri? Dürtüsellik belirtileri?

Çocuklarda dürtüsel davranış örnekleri:

Dürtüsellik her çocuk için aynı şekilde görünmez ve çocuklar büyüdükçe değişebilir. Dürtüselliği olan çocuklar ve gençler şunları yapabilir:

-Dikkat çekmek için saçma şeyler yapmak

-Kurallara uymada sorun yaşamak

-Diğer çocuklara karşı agresif olmak

-Hayal kırıklığına, hatalara ve eleştiriye aşırı tepki vermek

-İlk söz ve son söze sahip olmak istemek

-Sözlerinin veya davranışlarının diğer insanları nasıl etkilediğini anlamamak

-Eylemlerinin sonuçlarını anlamamak

-Flört ve cinsel ilişkide, araba kullanma ve alkol veya uyuşturucu ile daha fazla risk alabilirler. (Ergen ve yetişkin)

Okul Öncesi – 2. Sınıf Çocukları için DEHB Belirtileri

  • Çocuğunuz “Oyuncaklarını kaldır” veya “bana şu oyuncağını getir” gibi yönergeleri takip etmekte sorun yaşayabilir. 
  • Hikaye zamanı gibi sessiz aktiviteler sırasında veya bir film izlerken ayağa kalkmak, kıpır kıpır olması veya konuşması
  • Harf yazma pratiği yapmak veya bir kaseye mısır gevreği dökmek gibi daha yavaş ve dikkatlice yapılması gereken şeylerde yeteri kadar yavaş davranmaması
  • Öğretmenin masasındaki bir kağıt veya bir mağazadaki şeker gibi şeyleri izinsiz kapmak
  • Öğretmenin öğrettiği 2 artı 2 eşittir 4 gibi şeyleri hatırlamakta güçlük çekmek
  • Bir şeyi dökmek veya topu yakalayamamak gibi küçük şeyler yüzünden çok üzülmek veya sinirlenmek

3–7. Sınıflardaki Çocuklar için DEHB belirtileri

  • İster bir ödev/makale yazmak ister kıyafetlerini kaldırmak olsun, görevlere başlamayı ertelemek
  • Sınıfta herkesin dikkatini çekmeye çalışarak gezmek, herkesi güldürmek için hareketler yapmak
  • Onlar için ilginç olmayan saha gezileri veya okul toplantıları sırasında huzursuz olmaları
  • Ödevlerde acele etmek ve o ödevi karmakarışık bir iş haline getirerek dikkatsiz hatalarla çevirebilir hale gelmek
  • Sonuçlarını düşünmeden bir şeyler söylemek veya yapmak
  • Yavaş çalışmak ve sınavları veya ödevleri makul bir sürede bitirmemek
  • Birden fazla adım içeren talimatları takip etmede sorun yaşamak

Gençlerde ve Yetişkinlerde DEHB Belirtileri

  • Öncelikleri belirlemekte ve önemli işlerin yapıldığından emin olmakta güçlük çekmek
  • Öğretmenin dersini dinlerken veya verilen okumayı yaparken neler olduğunun farkında olmadan dalıp gitmek
  • Bilgileri yeniden okuma veya insanlardan söylediklerini tekrar etmelerini isteme ihtiyacı
  • Gerçekten kişinin ilgisini çekmeyen görevlerden uzaklaşmak
  • Sonuçlarını düşünmeden riskli davranışlarda bulunmak
  • Görevleri yazmayı veya son teslim tarihlerini takip etmeyi unutmak
  • Arkadaş edinmekte zorlanmak

  • Ebeveyn olarak siz nasıl yardımcı olabilirsiniz?

Çocuğunuza Odaklanma Sorunu Hakkında Neler Söyleyebilirsiniz?

Zorluklar Hakkında Konuşma

Çocuğunuzla zorluklar hakkında konuştuğunuzda, bilmeniz gereken iki önemli mesaj vardır:

-Çocuğunuzu anlıyorsunuz ya da anlamak istiyorsunuz.

-Yardım etmek için oradasınız.

Odaklanmak bir beceridir. Çocuklar bir beceri veya görev için çabaladıklarında ve başaramadıklarında, bunu kasıtlı olarak yapmazlar.

Çocuğunuza, “Odaklanmanın senin için zor olduğunu ve her şeyin ilgini çekmediğini biliyorum. Ancak, ilgilenmesen bile bazı şeylere dikkat etmen önemlidir. Bunlara odaklanmayı nelerin daha kolay hale getirebileceğinden bahsedelim. “

Pek çok insanın zaman zaman odaklanmakta zorlandığını açıklayın. Çocuğunuzun neden odaklanmakta zorlandığını biliyorsanız, bu konuda açık olun. Örneğin, çocuğunuza DEHB teşhisi konduysa, bu terimi kullanın ve ne anlama geldiğini açıklayın.

İşin zor kısmı, o anda ne söyleyeceğini bilmektir. Bu, çocuğunuzun talimatları takip etmediği veya odaklanma zorlukları nedeniyle okulda başarısız olduğu zamanlar olabilir. Çocuğunuzla odaklanamama konusunda konuştuğunuzda yapabileceğiniz üç şey:

-Davranışı gösterin. Çocuklar odaklarını kaybettiklerinde davranışlarını her zaman fark etmeyebilirler.

-Çocuğunuza neyin yardımcı olabileceğini sorun. Bu, çocuğunuza bunun üzerinde çalışmanın yolları olabileceğini gösterir.

-Suçlamayın veya eleştirmeyin. “Asla dikkat etmiyorsun” veya “hayal kurmayı bırakmalısın” gibi şeyler söylemekten kaçının.

Odaklanma güçlüğü çeken çocuklar için bazı yaygın durumlarda söyleyebileceğiniz şeylere örnekler:

Öğretmen odaklanma ile ilgili endişelerini dile getirdiğinde: “Sınıfta dikkat çekmek için çok çalıştığını biliyorum, ama öğretmenin dikkatinin dağıldığını söylüyor. Odaklanmayı ne kolaylaştırır? Öğretmenin ön tarafta ve pencereden uzakta oturmanı önerdi. “

Odaklanma eksikliği bir soruna neden olduğunda: “Senden odandaki çöpleri toplamamı istediğimde dikkat etmemiş olmalısın bu yüzden yere dökülmüşler. Bu sefer temizleyeceğim ve ardından yapmamız gereken şeylere odaklanmanıza nasıl yardımcı olacağımız hakkında konuşacağız. “

Çocuğunuz ev ödevine odaklanmadığında: “En son kontrol ettiğimden beri okumada daha fazla ilerlemedin. Sence zihninizi başka yere bakmaktan alıkoymaya ne yardımcı olabilir? Bazı insanlar müzik dinlerken daha iyi odaklanır. Bunu denemek ister misin?”

Çocuğunuzun dikkatini çekmeniz gerektiğinde: “Söylediğim şeye gerçekten odaklanamadığını görebiliyorum. Lütfen onu yere bırak ve bana bak. Daha sonra, odaklanman gerektiğini anlamana yardımcı olacak bir sinyal bulalım. “

  • Öneriler

DEHB olan çocukların ekran süresini yönetmelerine nasıl yardımcı olunur?

Sorun noktası: Zaman yönetimi

Zorluk: DEHB, zamanı takip etmeyi zorlaştırabilir. Zaman yönetimi ile mücadele eden çocuklar, ne kadar zamanın geçtiğini fark etmeden ekran önünde saatler geçirebilirler.

Nasıl yardımcı olabilirsiniz: “Beş dakika daha” gibi şeyler söylemekten kaçının. Bunun yerine, çocuğunuzun oyunların ve sosyal medyada kullandığı uygulamaları tamamlamasının ne kadar sürdüğünü öğrenin. Daha sonra çocuğunuzun orada neyi başarmak istediği hakkında birlikte konuşun ve bu hedeflere göre durma noktasını belirleyin.

Bu, “Bu turun sonunda bilgisayarı, vs. kapatmamız gerekiyor” gibi doğal durma noktalarına göre uyarılar vermenize olanak tanır.

Ayrıca bu durum, çocukların bu durma noktalarına ulaştıklarında ne yapacakları konusunda önceden anlaşmaya da yardımcı olur. Bu, yemek pişirme, el işi yapma veya ip atlama gibi fiziksel aktiviteler olabilir. Çocuğunuz ekranla ilgili süre kuralına uyup, ekran başından kalktıktan hemen sonra ve durumdan çok fazla şikayet etmeden önce davranışı için onu övdüğünüzden emin olun.

Sorun noktası: Dürtü kontrolü

Zorluk: DEHB’li çocukların uygunsuz videolar izlemek vb. riskli davranışlarda bulunma olasılığı daha yüksektir.

Nasıl yardımcı olabilirsiniz: Çocuğunuzun çevrimiçi ortamda çok fazla zaman geçirmesini veya riskli davranışlarda bulunmasını zorlaştırmak için televizyonları ve bilgisayarları oturma odası gibi ortak bir alanda tutun. Ve çocuğunuzun telefonunda ve diğer cihazlarında sürpriz incelemeler yapacağınızı açıkça belirtin.

Sorun noktası: Uyumakta zorluk

Zorluk: Uyku vakti, DEHB olan çocuklar için zor olabilir. Geceleri çevrimiçi olmak, dinlenmelerini daha da zorlaştırabilir.

Nasıl yardımcı olabilirsiniz: Çocuğunuz yatmadan en az bir saat önce ekran süresini bitirmeye çalışın. Bunun olmasını sağlamak için geceleri akıllı telefonları ve diğer cihazları yatak odasından çıkarmayı deneyin.

Sorun noktası: Dikkatin dağılması

Zorluk: Çevrimiçi dünyanın bütün cazip yanları DEHB’li çocukların ev işleri veya ev ödevleri gibi şeylere odaklanmalarını zorlaştırabilir. Ve çevrimiçi olduklarında, DEHB olan çocuklar bir oyunda “kaybolabilirler” ve ilk başta yapacakları başka bir görevleri olduğunu unutabilirler.

Nasıl yardımcı olabilirsiniz: Ev ödevi sırasında arka planda televizyonun açık olmasını önleyin. Ve eğer ev ödevinin yapıldığı alan evin içindeki yoğun bir odadaysa, kulaklıklar veya kulak tıkaçları yardımcı olabilir.

Çocuklarınızın onlara verilen yönergeleri anlamasına yardımcı olabilecek 10 öneri

  1. Çocuğunuzun dikkatini size vermesini sözel olarak isteyin.

Çocuğunuz size odaklanmadığında ona yön vermeye çalışmak ikinizi de başarısızlığa sürükleyebilir. “Bana bak lütfen.” Diyerek çocuğunuzun dikkatini isteyin. “Şimdi dinlemene ihtiyacım var. ” Bazı çocuklar dilin sözel olmayan yönleriyle zor anlar yaşarlar. Çocuğunuzun size bakmasını beklemek yerine ondan sözel olarak size bakmasını isteyebilirsiniz. Bunu çocuğunuzun görüş alanına girerek kolaylaştırabilirsiniz.

  1. Dikkat dağıtıcı unsurları en aza indirin.

Çocuğunuzun dikkatini çektiğinizde, onu korumak istersiniz. Çocukların video oyunları oynarken veya TV arka planda açıkken talimatları duymaları ve takip etmeleri zor olabilir. Yön vermeden önce dikkat dağıtıcı unsurları en aza indirmeyi deneyin. Televizyonu kapatabilirsiniz, çocuğunuzdan oyunu veya kitabı bırakmasını isteyebilirsiniz. Konuşurken çocuğunuzun size doğru baktığından emin olun.

  1. Sessizce konuşun.

Söylemeniz veya yapmanız gereken bir şey olduğunda daha yüksek sesle konuşmak veya çocuğunuz adına konuşmak cazip gelebilir. Ancak, daha yumuşak bir sesle konuşarak çocuğunuzun dikkatini daha iyi çekebilirsiniz. Sakin ve temkinli bir tonda talimat vermeyi deneyin. Çocuklar, sesinizi ve tonunu zihinlerinde işlemeleri gerekmediğinde, söylemek zorunda olduğunuz şeyin özüne daha kolay odaklanabilirler.

  1. “Bekleme süresi” kullanın.

“Bekleme süresi”, bir şey söylediğinizde veya bir soru sorduktan sonra üç ila yedi saniyelik duraklamadır. Araştırmalar, bekleme süresini kullanınca çocukların söylemeniz gerekeni daha iyi işlediğini ve buna uygun şekilde yanıt verdiklerini gösteriyor.

Çocuğunuz bu duraklamadan sonra hala talimatları takip etmeyebilir veya sorunuza cevap vermeyebilir. Eğer öyleyse, söylediğinizi tekrar edebilirsiniz.

  1. Anlaşılıp anlaşılmadığını kontrol edin.

Söylenilenin anlaşıldığını kontrol etmek, çocuğunuza biraz “bekleme süresi” vermekle el ele gider. Çocuğunuzdan size talimatlarınızı tekrar etmesini isteyin. Çocuklardan verdiğiniz talimatları kendi sözleriyle açıklamalarını istemeniz de yararlıdır. Onlara soru sorma şansı verir. Ayrıca, çocuğunuzun bir şeyi yanlış anlaması durumunda ne söylediğinizi açıklama şansı da verir.

  1. Söyleyin, sormayın.

Pek çok ebeveyn, “Masayı kurar mısın lütfen?” gibi sorular şeklinde yönergeleri ifade eder. Çocuklar, bu soru cümleleriyle talimatları takip etme konusunda bir seçenekleri olduğunu düşünebilirler. Söylediklerinizi yeniden ifade edin, böylece çocuğunuza sormak yerine ne yapması gerektiğini “Masayı kuralım, lütfen” gibi söyleyin.

  1. Talimatları birer birer verin.

Öğrenme ve düşünme farklılıkları olan küçük çocuklar, bir dizi adımı takip etmekte sorun yaşayabilir. “Lütfen masayı kur, ellerini yıka ve kız kardeşine yemek yeme zamanının geldiğini söyle” diyebilirsiniz. Ancak çocuğunuz masayı kurduktan sonra sıkışıp kalabilir. Mümkünse, yönergeleri teker teker verin.

Yönergeleri adımlara bölemezseniz, mantıklı bir şekilde bir araya getirmeye çalışabilirsiniz. Örneğin, “Üst katta ellerini yıkarken, lütfen kız kardeşine yemek yeme zamanının geldiğini söyle.”

  1. Yönergeleri numaralandırın.

Çocuğunuza yapması gerekenleri madde madde bir şekilde numaralandırma yaparak çok adımlı yönergeleri takip etmesine yardımcı olabilirsiniz. Tipik olarak, insanlar bir seferde kısa süreli hafızalarında en fazla dört şey tutabilirler. Bir şeyler birbirine bağlandığında veya onları daha akılda kalıcı kılmanın bir yolu olduğunda bunu yapmak daha kolaydır.

“Yapmanız gereken üç şey var” gibi şeyler söyleyin veya birinci, ikinci, sonra, sonraki ve son gibi kelimeler kullanın. Bu, çocuğunuzun tüm adımları aklında tutmasına yardımcı olabilir.

  1. Söylediklerinizde net olun.

Çocuğunuza “Lütfen odanızı temizle” dediğinizde yönergenizi izlemediğini düşünebilirsiniz. Ancak bazen çocuklar o göreve nasıl başlayacaklarını bulmakta gerçekten sorun yaşayabilirler.

Açık olun. Örneğin, işi daha küçük görevlere ayırırsanız daha iyi sonuçlar alabilirsiniz: “Lütfen çamaşırlarını kaldır. Ardından zeminden çöpleri al. Ve sonra yatağını yap. “

  1. Görsel ipuçları kullanın.

Dil işleme sorunları olan çocuklar, sözlü talimatları takip etmekte zorlanabilir. Görsel ipuçlarını da kullanmayı düşünün. Örneğin, neyin temizlenmesi gerektiğini belirtin. Çocuğunuzdan ne yapmasını istediğinizi de gösterebilirsiniz. Örneğin, “Senden masanın geri kalanını da kurarken benim bu kısmı oluşturduğum şekilde tabakları koymanı bekliyorum, lütfen.” 

  • Öneri kitaplar

Ebeveynler için:

  1.    Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu

Anne Baba –  Öğretmen Elkitabı

Özlem Sürücü, Bilgi Yayınevi

  1. Hiperaktivite ve Hayat – Masaldan Eğitime Yolculuk

Yazar: Laura Wolmer

Çevirmen: Arzu Birkan

Doğan Kitap

  1. Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) olan Çocuklar için Alıştırma Kitabı

Yazar: Prof. Dr. Lawrence E. Shapiro

Palme Yayıncılık

  1. Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğuna Oyunla Müdahale

Yazar: İsmail Başbunar, Murat Kaya

Yayınevi: US Yayınları

  1. Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu – Aile ve Öğretmen Kitabı

Uzm. Dr. Figen Karaceylan Çakmakçı

Yayınevi: Nobel Akademik Yayıncılık

  1. Çocuklarda Dürtüsellik – Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Tanı ve Tedavisi

Prof. Dr. Mücahit Öztürk

Doç. Dr. Şaziye Senem Başgül

Yayınevi: Uçurtma Yayınları

  1. Kabullenmeden Baş Etmeye: Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu

Yazar: Ezgi Tan

Yayınevi: Akademisyen Kitabevi

Çocuklar için:

  1. Yavaşlanmayı ve Odaklanmayı Öğrenmek – DEHB’li Çocuklar için Rehber Kitap

Yazar: Dr. Kathleen G. Nadeau, Dr. Ellen b. Dixon

Yayınevi: Sola Kidz

  1. İçimdeki Aslan

Yazar: Kristien Dieltiens

Çevirmen: Yalçın Varnalı

Yayınevi: Yapı Kredi Yayınları

  1. Kori’nin Hikayesi – DEHB ile Yaşayan Bir Çocuğun Kitabı

Yazar: Jeanne Kraus

Yayınevi: Sola Kidz

Kaynakça

https://www.webmd.com/add-adhd/childhood-adhd/add-vs-adhd

https://web.uvic.ca/~dbub/Cognition_Action/Cog_Psych_Readings_files/Attention.pdf

https://raising-independent-kids.com/why-your-child-is-distracted-and-how-you-can-improve-his-her-attention/

https://www.verywellfamily.com/reasons-your-child-may-be-hyperactive-1094971#:~:text=Lack%20of%20Sleep,so%20they%20can%20stay%20awake

https://www.understood.org/en/learning-thinking-differences/child-learning-disabilities/add-adhd/adhd-strategies-you-can-try-at-home

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4080475/#:~:text=In%20psychopathology%2C%20impulsivity%20is%20defined,knowledge%20and%20ability%20(23).

https://www.understood.org/en/learning-thinking-differences/understanding-childs-challenges/talking-with-your-child/how-to-talk-to-your-child-about-being-distracted-and-unfocused

https://www.understood.org/en/learning-thinking-differences/child-learning-disabilities/hyperactivity-impulsivity/understanding-impulsivity

https://www.understood.org/en/learning-thinking-differences/signs-symptoms/could-your-child-have/signs-of-adhd-at-different-ages

https://www.understood.org/en/learning-thinking-differences/child-learning-disabilities/distractibility-inattention/how-kids-pay-attention-and-why-some-kids-struggle-with-it