Teknoloji kullanılarak yapılan zorbalığa siber zorbalık olarak tanımlanmaktadır. Elektronik haberleşme teknolojisi cep telefonları, bilgisayarlar ve tabletler kadar sosyal medya siteleri, cep telefonu mesajları, sohbetler ve internet sitelerini veya sanal oyunların hepsini içerir.
Siber Zorbalık Neden Farklıdır?
- Siber zorbalık gece veya gündüz her an olabilir ve çocuğun yalnız olduğu her alanda olabilir.
- Siber zorbalık içeren mesajlar ve resimler isimsiz ve hızlı yayılır. Kaynağını bulmak zor veya imkânsız olabilir.
- Çocukların kendilerini en güvende hissettikleri yer olan evlerinde bile siber zorbalık gerçekleşir.
- Çocuklar çoğunlukla karşısındaki insanın tepkisini görmeden bir şey söyler ve bu nedenle çok sert olabilir.
- Gönderilen rahatsız edici mesajların, yayımlanan yazıların anında silinmesi zordur.
Siber Zorbalık Çeşitleri
- Kısa mesaj yoluyla taciz (Çocuğun ismiyle başka kullanıcılara uygun olmayan şeyler söylenmesi, çocukların bir kurban belirleyerek ona çok sayıda kısa mesaj göndermesi vb.)
- Şifre çalma (Çocuğun hesabını kullanarak zor durumda bırakılması, hesabının kilitlenmesi vb.)
- Bloglar (İnternet üzerinden erişilen yayınlardır. Özel hayatı ifşa eden paylaşımlar yapılması vb.)
- İnternet siteleri (Çocuğu aşağılayacak veya onu tehlikeye sokacak siteler kurulması, özel bilgilerinin, resimlerinin paylaşılması, “Kim daha güzel? Kim çirkin? 6. Sınıfların en ‘salak’ kızı kim?” gibi sorularla internet oylamaları yapılması vb.)
- İnternet veya telefon yoluyla resim paylaşımı (Çocuğa ait resimlerin paylaşılması vb.)
- Online oyunlar (Online oyunlarda diğer oyunculara kötü sözler kullanılması, tehdit edilmesi, oyundan atılması veya hesaplarının ele geçirilmesi vb.)
- Kötü niyetli linkler gönderme (Bilgisayarlarını ele geçirmek veya gizlice neler yaptığını öğrenmek için virüs, casus yazılım veya linkler gönderilmesi, bilgisayarının uzaktan kontrol edilmesi, dosyalarının habersiz silinmesi vb.)
- Pornografik ve gereksiz e-posta ve kişisel mesaj gönderimi (Çocuğun mail adresi veya kişisel hesaplarının uygunsuz içeriğe sahip sitelere kaydetmesi vb.)
Siber Zorbalığın İşaretleri
Siber zorbalığa uğramış çocuklar utandıkları için veya bilgisayara erişimleri kısıtlanacağı için bunu ailelerine veya öğretmenlerine söylemekten çekinirler. Yüz yüze zorbalık ile teknolojiyi kullanarak yapılan zorbalığın etkileri aynıdır.
Çocuğunuzun zorbalığa uğradığında verdiği işaretler değişebilir fakat şu noktalara dikkat etmelisiniz:
- Telefon veya internet kullanımından sonra stres belirtileri
- Dijital dünyasına karşı aşırı koruyucu veya gizli olması
- Arkadaşlarından veya aktivitelerden uzaklaşması
- Arkadaş veya okul toplantılarına katılmaması
- Notlarında düşüş ve evde sinirli davranışlar göstermesi
- Davranış, iştah, uyku düzeni ve duygusal durumunda değişiklikler sergilemesi
Siber Zorbalığı Engelleyin
Çocuklar ve anne babalar beraberce güvenli teknoloji kullanımının yollarını keşfederek siber zorbalığı önleyebilirler.
Çocuğunuzu internette neler yaptığının farkında olun.
- Çocuğunuzla siber zorbalıkla ilgili konuşun ve bilgilendirin.
- Çocuğunuzun internette girdiği siteleri ve nerede, kiminle, ne yaptığını kontrol edin.
- Aile koruma şifresi koyma veya girdiği programları denetleme, çocuğunuzun ne yaptığını öğrenmek için bir seçimdir ama her zaman güvenilir değildir. Çocuğunuza, sorumluluk sahibi bir ebeveyn olduğunuzu ve bu yüzden internet üzerinde ne yaptığını öğrenmek istediğinizi söyleyin.
- Sevdiği ve kullandığı internet sitelerini öğrenin.
- Şifrelerini öğrenin ama sadece acil bir durumda kullanacağınızı söyleyin.
- Kullandığı sosyal medya sitelerinden onunla arkadaş olmak ya da takip etmek istediğinizi söyleyin veya bir başka güvenilir bir yetişkinin bunu yapmasını da önerebilirsiniz.
Teknoloji kullanımı konusunda kurallar belirleyin.
- Bilgisayar, cep telefonu ve diğer teknoloji araçlarının kullanımıyla alakalı kuralları önceden belirleyin. Örneğin, hangi web sitelerine erişebilecekleri, çevrimiçi olduklarında ne yapmalarına izinli olduklarıyla ilgili net olun. Güvenli bir biçimde nasıl çevrimiçi olabilecekleri hakkında bilinçlendirin.
- İnternet ortamında paylaştıkları ve yazdıklarıyla ilgili bilinçlendirin. Kendilerini veya başkalarını utandıracak hiç bir şey paylaşıp yazmamaları konusunda yardımcı olun. Bir bilgiyi paylaştıkları anda, o bilginin kimlere ulaşacağının kontrollerinde olmadığı noktasını vurgulayın.
- Paylaştıkları bilgileri kimlerin görmesini isteyip istemediği konusunda farkındalık kazandırın. Hiç tanımadıkları birinin, onun paylaştıkları resimleri görmesini isterler mi? Yoksa yalnızca arkadaşlarının mı görmesini isterler? Peki ya arkadaşlarının arkadaşları? Arkadaşı olmayan insanların bu resimleri olumsuz anlamda nasıl kullanabileceği konusunu düşünmelerini sağlayın.
- Şifrelerini kimseyle paylaşmamaları gerektiğini söyleyin. Şifre paylaşmak internetteki kimlik ve aktiviteler üzerinde kontrollerinin azalmasını sağlayacaktır.
Çocukların bilmesi gerekenler.
- Kişisel hiçbir bilgiyi internet ortamında paylaşmayın.
- Anne babalarınız dışında kimseyle (arkadaşlarınızla bile) şifrenizi paylaşmayın
- Biri size hakaret, kötü söz veya tehdit içeren bir mesaj yollarsa asla cevap vermeyin. Bunun yerine o mesajı kaydedin veya yazdırın, sonrasında bir yetişkine gösterin.
- Tanımadığınız birinden veya zorbalık yaptığını bildiğiniz birinden gelen maili asla görüntülemeyin.
- Sınıf arkadaşlarınızın görmesini istemediğiniz hiç bir şeyi internet ortamında (emil üzerinden bile) paylaşmayın.
- Öfkeli olduğunuz zamanlarda mesaj yollamayın. `Gönder’ tuşuna basmadan önce, siz o mesajı alsaydınız nasıl hissedeceğinizi düşünün.
- İnternet üzerinden zorbalığa maruz kalan arkadaşlarınıza gelen mesajları bir yetişkinle paylaşarak veya zorbalığa dahil olmayarak yardım edebilirsiniz.
- İnternet ortamında da gerçek hayatta olduğu gibi kibar davranın.
Siber Zorbalığı Raporlayın
Siber zorbalık karşısında, durumu belgeleyip bilgisini gerekli yerlere ulaştırmak, yapanın kimliğinin tespiti açısından ve bu durumu doğru biçimde ele almak açısından önemlidir.
Anında yapılması gerekenler:
- Bu mesajlara cevap vermeyin veya kimseye iletmeyin.
- Kanıt tutun. Tarih, zaman, olayların açıklamalarını kanıt olarak tutun. Ekran görüntülerini, kısa mesajları ve mailleri bilgisayarınıza kaydedin. Bu bilgiyi yetkili mercilere iletin.
- Kişiyi listenizden silin ve engelleyin.
Siber zorbalığın bilgisini çevrimiçi servis kullanıcılarına verin:
- Siber zorbalık çoğunlukla sosyal medya siteleri ve online servis kullanıcılarının kullanım şartlarının ihlalini içerir.
- Şartları, hakları ve sorumlulukların yazılı olduğu kısımları yakından inceleyin. Bu maddelerde uygun olan ve olmayan içeriklerin açıklamaları vardır.
- Kullanıcıları engelleme, güvenlik veya gizlilik ayarlarını değiştirme konularında sosyal medya güvenlik merkezlerinden destek isteyin.
- Sosyal medya sitelerinin bu konuda bilgilendirilmeleri, gerekli tespit ve önlemleri almalarına olanak sağlama açısından yararlı olacaktır.
Siber zorbalığın bilgisini yasa uygulayıcılarına ve üst düzey yetkililere verin:
Siber zorbalık aşağıdaki durumları içerdiği noktada suç sayılır ve yasa uygulayıcılarına bilgisi verilmesi gerekir.
- Şiddet içerikli tehditler
- Çocuk pornosu veya cinsel içerikli mesaj/resim yollamak
- Kişinin gizlilik içerdiğini düşündüğü bir alanda resmini veya videosunu çekmek
- Kişiyi rencide edecek şekilde internet ortamındaki profilini takıntılı bir biçimde incelemek ve nefret suçları
Siber Zorbalığı Okulla Paylaşın
Siber zorbalık rahatsız edici bir okul ortamına olanak sağlar ve birebir zorbalığı içerir. Okullar gelen bilgileri önlem ve müdahale amaçlı stratejilerini belirlemede kullanır.
Okulun rolü nedir?
Eğer çevrimiçi olarak yaşanan bir durum okuldaki düzeni ve işleyişi etkilerse, okul;
- gerekli yaptırımları uygulayacaktır.
- durumun içinde yer alan öğrencilere uygun sosyal becerileri öğrenmelerinde destek olacaktır.
- bireysel olarak öğrencilerle davranış yönetimi üzerinde çalışacaktır.
- öğrencilere çatışma çözme ve zorbalık konusunda eğitim verecektir.
- problemin çözümünde öğrencilere destek olacaktır.
Gizlilik ile ilgili okul politikaları sebebiyle, siber zorbalık davranışında bulunan öğrencilerle ilgili ne gibi çalışmalar yapıldığını diğer öğrenci ve velilerle paylaşılmaz fakat konunun ele alınıp alınmadığı, olayın doğrulanıp doğrulanmadığı ve yaptırım aşamasına geçilip geçilmediğiyle ilgili bilgileri paylaşılır.
Yazar: Klinik Psikolog Yener Yüksel