Hepimiz hayatın bir noktasında, etrafımız ne kadar kalabalık olursa olsun içimizi üşüten o tanıdık yalnızlık hissiyle karşılaşırız. Her an herkesle bağlantıda kalabildiğimiz, telefon ekranlarının hiç susmadığı bir çağda yaşıyoruz. Ancak tuhaf bir şekilde, bu dijital kalabalık arttıkça yalnızlık hissimiz de derinleşiyor.
Yalnızlık, etrafımızdaki kalabalıklardan bağımsız olarak, varoluşumuzun en temelinde hissettiğimiz bir duygu. Öyle ki, bazen bir odada tek başınayken hissetmediğimiz o sızıyı; en neşeli arkadaş masasında derinden hissedebiliriz. Bu noktada yalnızlığı belki de, dış dünyadaki eksikliklerden ziyade, hem varoluşumuzun bir gerçeği, hem de belki de iç dünyamızla kuramadığımız temasın bir sonucu olarak düşünebiliriz.
Yalnızlık ve Tek Başınalık
Yalnızlık hissiyle karşılaştığımızda, o his genellikle canımızı yakar ve bizi içine çeken bir girdaba dönüşür. İlk refleksimiz bu sızıdan kaçmak olur: Hemen birini aramak, kendimizi dışarıya fırlatmak, sosyal medyada kaybolmak ya da içimizdeki o boşluğu geçici gürültülerle doldurmak isteriz. Burada kritik bir ayrımı kaçırıyoruz: Yalnızlık ve sağlıklı bir tek başınalık aynı şey değildir.
Yalnızlık, insanın maruz kaldığı bir yoksunluk, bir dışlanmışlık ve acı hissidir. Kişi yalnızken kendinden uzaklaşır, kendi içine bakmaktan korkar. Tek başınalık ise bir kapasitedir, bir beceridir. İnsanın kendi varlığıyla bağ kurabildiği, üretebildiği ve kendi kendine yetebildiği canlı bir iç alandır. Bu bağlamda yalnızlık acı verici bir durumken, tek başınalık inşa edilebilen bir kabiliyet olarak düşünülebilir. O halde yalnızlıkla baş etmek, kendi yalnızlığımızla ve tek başınalığımızla olan ilişkimizi yeniden düşünmek anlamına gelebilir.
Kalabalıkların İçindeki Kopukluk
Filozof Levinas’ın çok güzel bir tespiti vardır: Etrafımızda ne kadar insan olursa olsun, varlığımıza bağlı o en temel deneyimleri günün sonunda tek başımıza yaşamak zorundayız. Var olmak, doğası gereği paylaşılmaz ve izole bir durumdur. Bu radikal gerçeği fark ettiğimizde içimizi bir kaygı kaplar.
Heidegger de insanın bu dünyada kendini bazen yersiz yurtsuz hissettiği o anları tekinsiz olarak tarif eder. Dışarıdan bakıldığında sürekli hareket halinde, iletişimde ve aksiyondayızdır. Ama içeride bir yerlerde derin bir yalnızlık hissederiz.
Günümüzde sürekli bir uyaran bombardımanı altındayız. Durup dinlenmeye, bir deneyimin bizde bıraktığı duyguya bakmaya vaktimiz yok. İçimizdeki boşluğu kendi içimizde dönüştürmek yerine, onu hemen birileriyle paylaşarak tüketmeye çalışıyoruz. Çünkü kendimizle yüzleşmek, o tekinsiz odada tek başına oturmak korkutucu geliyor.
Kalabalıktan Çekilmek ve Kendine Yönelmek
İnsanın sahici bir hayata ulaşabilmesi için bazen kalabalığın gürültüsünden ve o anonim yargılardan uzaklaşması gerekir. Kierkegaard’a göre kalabalık, insanı kendi sorumluluklarından saptıran sahte bir sığınaktır. Bu yüzden insanın önce bir adım geri çekilmesi ve kendi içsel hakikatiyle baş başa kalması gerekir.
Bu süreç her zaman keyifli ya da konforlu değildir. Kalabalık perdesi çekildiğinde, insan kendi varoluşunun yüküyle yüzleşir: “Ben kimim? Hayatımın anlamı ne? Seçimlerimin sorumluluğunu alabiliyor muyum?”
İşte belki de bu soruların yarattığı kaygıyla yüzleşmek kolay olmadığı için tek başımıza kalmaktan korkuyoruzdur. Ancak kendi iç sesini duymaya cesaret edebilen bir insan, kendi yolunu seçme gücünü bulabilir.
Peki Bu Hayattaki “Orijinal Proje”miz Ne?
Jean-Paul Sartre’a göre insanın önceden belirlenmiş sabit bir özü yoktur; kim olduğumuz, yaptığımız seçimlerle zaman içinde şekillenir. Her birimizin, farkında olarak ya da olmayarak, hayatta kurmaya çalıştığı bir yönü vardır. Sartre buna “orijinal proje” der: Başkalarının beklentilerinden değil, kendi değerlerimizden ve seçimlerimizden doğan yaşam yönümüz.
Ancak gündelik hayatın temposunda bu yönü duymak kolay değildir. İşler, roller, ilişkiler ve beklentiler çoğu zaman iç sesimizi bastırır. Bazen yalnız kaldığımız sessiz anlar ise küçük ama önemli sorular getirir: Ben gerçekten ne istiyorum? Neye değer veriyorum? Nasıl bir hayat bana iyi gelir? Belki de yalnızlığın dönüştürücü tarafı tam burada başlıyordur; bizi kendimize biraz daha yaklaştırmasında.
Birlikte ve Yalnız Olabilmenin Dengesi
Yalnızlık çoğu zaman bir eksiklik gibi anlatılır, ama insanın ruhsal gelişimi için zaman zaman kendiyle kalabilmesi de gerekir. Elbette mesele dünyadan uzaklaşıp sadece içimize kapanmak değildir. İnsan hem ilişki içinde olabilen hem de kendi başına kalabilen bir varlıktır.
Belki iyi oluş dediğimiz şey, tam da bu ahenkte saklıdır: Bazen yalnız kalıp kendimizi duyabilmek, bazen de başkalarıyla sahici bağlar kurabilmek. Ne kalabalıkların içinde kendimizi kaybetmek ne de yalnızlığın içinde sıkışıp kalmak… İnsan biraz kendi sessizliğinde, biraz da kurduğu ilişkilerin sıcaklığında büyür. Yalnızlıkla baş etmek de belki onu tamamen yok etmeye çalışmak değil; onunla, hayatın diğer bağları arasında daha uyumlu bir ilişki kurabilmektir.